Khóa cơ bản 504

"Phương pháp luận sáng tạo và đổi mới (TRIZ mở rộng)"

Khai giảng: thứ sáu, 06/7/2018

Giờ học: 17g45 - 20g45

Ngày học: tối thứ hai và tối thứ sáu

Thời gian học: 15 buổi (khoảng 2 tháng)

Học phí hiện nay: 1.200.000 đồng (bao gồm cả tài liệu học tập).

Chiêu sinh tất cả mọi người có trình độ văn hóa lớp 12 trở lên, không phân biệt tuổi, nghề nghiệp chuyên môn, chức vụ...

Ghi danh trực tiếp tại địa chỉ của Trung tâm trong giờ hành chính: Trường đại học khoa học tự nhiên, 227 Nguyễn Văn Cừ, Nhà B, Lầu 3, Phòng 31. Trung tâm không nhận ghi danh qua điện thoại, email...

Điện thoại: (028) 38301743

Giấy chứng nhận hoàn thành khóa học do Trường đại học khoa học tự nhiên thuộc Đại học quốc gia Tp. Hồ Chí Minh cấp.

Để biết các ích lợi của môn học, bấm vào đây

Chương trình học bấm vào đây

Lưu ý: Lớp học không nhận quá 30 người để bảo đảm chất lượng dạy và học.

Giấy chứng nhận hoàn thành khóa học do Trường đại học khoa học tự nhiên thuộc Đại học quốc gia Tp. Hồ Chí Minh cấp.

Báo tường mới nhất

BTSK số 1/2017 (73) ra tháng 3 năm 2017

Toàn bộ

+ Tin TSK - Tin thế giới

+ Thế giới từ góc nhìn sáng tạo: 10 phát minh "không tưởng" của Nicola Tesla

+ Đa dạng: Bên trong trung tâm dữ liệu của Facebook

+ Sản phẩm sáng tạo



Không thể cứ “thua keo này bày keo khác”

Người viết: Lưu Trọng Văn

Xanh Pê-téc-bua, nước Nga một tối mùa đông cuối năm 1988, ngoài cửa sổ tuyết rơi trắng xóa. Phan Dũng chẳng đoái hoài gì tới luận án tiến sĩ khoa học vật lý thực nghiệm đầu tiên và đang là duy nhất của các nhà khoa học Việt Nam bảo vệ tại Nga, mà đã say sưa đến nồng nhiệt cùng tôi buồn vui về thực trạng của nước Việt. Tôi ngạc nhiên vì ở cái xứ sở quê hương của Puskin, Sotstacôvích với dòng Nêva băng giá xa lắc này, Phan Dũng lại có thể phân tích rành rẽ và khoa học đến thế những gì đang diễn ra ở Việt Nam. Cho đến lúc bình minh rạng trên ống khói chiến hạm Rạng Đông, Phan Dũng đã nói tới "Tư duy sáng tạo" (TDST) mà theo anh đó chính là vũ khí sắc bén giúp một dân tộc thoát khỏi lạc hậu, đói nghèo. Lúc ấy tôi không hề biết rằng ngay từ năm 1977, ở tuổi 27 chàng trai gốc Huế sinh ra ở Thanh Hóa, đã tự mình mở ra lớp giảng dạy đầu tiên ở Việt Nam (và ở cả Đông Nam Á) về Tư duy sáng tạo.

Thế rồi, cho đến tận hôm nay, một chiều cuối năm 1997, chúng tôi mới lại có thể cà kê tiếp về cái gọi là TDST ấy.

Phan Dũng: Ông hút thuốc đi!

Tôi không hút.

Phan Dũng: Ông vẫn không hút à?

Liệu ông có TDST nào để có thể cho tôi khoái hút thuốc được không? Thôi, vào cuộc nhé! TDST bắt đầu trong ông từ lúc nào?

Phan Dũng: Hồi nhỏ làm sai bị mắng "mày làm, sao không nghĩ!". Tôi thắc mắc tại sao không ai dạy mình như thế nào mới là biết nghĩ. Học vật lý thấy có quy luật, vậy trong suy nghĩ có quy luật không? Khi biết được quy luật, ngành vật lý đã phát triển rất nhanh. Vậy khi biết được quy luật, suy nghĩ sẽ ra sao? Khi tôi qua Liên Xô (cũ) học đại học, tình cờ hôm ấy thầy giáo đến muộn, ngồi tán phét với sinh viên Nga tôi mới lòi ra cái thắc mắc hồi thơ ấu của mình ra, sinh viên Nga mới mách với tôi rằng ở thành phố Bacu này người ta vừa mở một khóa dạy phương pháp luận sáng tạo. Thế là tôi xin học khóa đầu tiên ấy từ năm 1971-1973. Chính phương pháp suy nghĩ sáng tạo tôi được học đã giúp tôi sau này bảo vệ thành công luận án tiến sĩ khoa học vật lý thực nghiệm trong thời gian ngắn.

Vậy "Tư duy sáng tạo" là gì?

Phan Dũng: Nôm na là chúng ta có bộ óc nhưng chúng ta quen dùng nó một cách tự nhiên như đi lại, hít thở và ít khi hỏi, mình đi lại, hít thở như thế đã đúng chưa? Có cách đi lại, hít thở nào khác có lợi hơn không? Nhà viết kịch Bernard Shaw từng nói "Ít người suy nghĩ hơn hai hoặc ba lần trong một năm. Tôi tạo được sự nổi tiếng quốc tế là do tôi luôn suy nghĩ một hoặc hai lần trong một... tuần". Người nông dân ở ta tới vụ gieo trồng nhưng ít khi suy nghĩ vì sao lại gieo trồng giống ấy và gieo trồng theo cách ấy mà không đặt câu hỏi: Có giống gì khác, có cách gì khác sẽ đem lại lợi nhuận hơn không? Hoặc một cậu học trò ra hiệu sách thấy hai cuốn sách rất cần mua nhưng chỉ đủ tiền mua một cuốn, vậy cậu sẽ phải mua cuốn nào?. Ngành khoa học chuyên nghiên cứu cách suy nghĩ giải quyết vấn đề nảy sinh và ra quyết định, từ đó tìm ra phương pháp có hiệu quả nhất, gọi là khoa học sáng tạo.

Để dễ hiểu hơn, xin anh cho một ví dụ!

Phan Dũng: Cần nối dây từ máy điện thoại tới ống nghe điện thoại như thế nào tốt nhất? Lúc đầu, người ta nối dây ngắn, được cái tiện lợi là dây gọn, không lùng nhùng, nhưng khi nói điện thoại, cứ phải ghé sát bên không kéo ra xa được đến chỗ ngồi thuận lợi. Người ta nối dây dài, nghe được ở xa máy nhưng khi không nghe, dây lại lùng nhùng. Cuối cùng, người ta phải suy nghĩ tìm ra loại dây nối nào vừa không lùng nhùng, vừa có thể kéo ra nghe ở xa. Thế là sinh ra loại dây xoắn. Rõ ràng ở đây yêu cầu thiết kế dây nói điện thoại phải là ngắn lúc không gọi và dài lúc gọi. Nhưng ngắn và dài là hai phạm trù đối lập loại trừ nhau. Chính TDST sẽ giúp người ta thống nhất được hai phạm trù đối lập ấy bằng dây xoắn.

Đại văn hào Pháp Victor Hugo vào thế kỷ trước đã tiên đoán: "Có một thứ mạnh hơn tất cả các đạo quân trên thế giới đó là ý tưởng, mà thời đại của ý tưởng đã đến!" Phải chăng "ý tưởng ấy chính là TDST"?

Phan Dũng: Loài người đã trải qua ba làn sóng văn minh là nông nghiệp, công nghiệp, thông tin, và đang xuất hiện làn sóng văn minh thứ tư: Đó chính là văn minh sáng tạo gồm công nghệ tạo ra ý tưởng (Ideas Engineering) và công cụ đưa khái niệm mới (Conceptor).

Muốn TDST, trước hết phải biết thắc mắc, biết không bằng lòng với cái đã có và muốn thành công phải biết xử lý thông tin. Theo anh có cách nào giúp người ta nhận biết thông tin nhanh và xử lý thông tin nhanh?

Phan Dũng: Thông tin là một nguồn dự trữ có sẵn, phải biết sử dụng tối đa nguồn dự trữ ấy. Muốn vậy, phải tự rèn luyện thành kỹ năng, thành tác phong, thói quen cho đến mức nhuần nhuyễn thành bản năng. Louis Pasteur nói rằng: "Dịp may chỉ đem lại ích lợi cho bộ óc đã được chuẩn bị".

Phương pháp nào rèn luyện tư duy?

Phan Dũng: Cái gì cũng phải học, nhưng người ta có cái dở là ưa học lỏm, học lóm, học lỏi mà không chịu học cơ bản.

Có nghĩa là ưa làm theo mẹo vặt?

Phan Dũng: Mẹo vặt giúp giải quyết cái cụ thể nhưng nếu gặp sự cố ngoài cái cụ thể ấy thì không biết xử lý ra sao. Cuộc đời là một chuỗi các vấn đề cần giải quyết chứ không chỉ một vấn đề riêng lẻ, vì vậy con người cần phải có tư duy sáng tạo chứ không chỉ cần có vài ba mẹo vặt.

Anh là người đầu tiên truyền bá "Lý thuyết giải các bài toán sáng chế – nền tảng của TDST, của nhà khoa học Nga Antơsule vào Việt Nam. Nhưng anh nghĩ sao khi nhà bác học Einstein nói: "Tôi chỉ vén bức màn cái đã có"?

Phan Dũng: Trong sáng tạo có hai khái niệm: Phát minh và sáng chế. Phát minh là vén cái vốn đã có cho mọi người thấy như hyđro () vốn đã có trong thiên nhiên các nhà bác học phát hiện ra. Hoặc từ hiện tượng vốn có hai vật hút nhau, Newton phát minh ra định luật vạn vật hấp dẫn. Còn sáng chế là đưa ra cái không có sẵn trong thiên nhiên như cái bóng điện, điện thoại, quạt máy. Hiện nay nhiều người nhầm lẫn tùm lum giữa phát minh và sáng chế. Tuy vậy, chúng có liên quan mật thiết với nhau. Ví dụ: Nhờ có phát minh về quy luật quang học mới có sáng chế kính viễn vọng.

Từ tay không anh đã tạo dựng nên cả một trung tâm TDST đầu tiên và duy nhất ở Việt Nam và Đông Nam Á, qua hơn 100 khóa giảng dạy anh đã "truyền đạo" sáng tạo cho hàng ngàn môn sinh giúp họ trở thành những người thành đạt. Vậy còn sự hòa nhập vào khu vực và thế giới thì sao?

Phan Dũng: Các tạp chí khoa học nổi tiếng ở một số nước có nhắc đến hoạt động của Trung tâm TDST Việt Nam. Mới đây, Bộ giáo dục Malaysia đã mời tôi tới giảng về TDST và lý thuyết giải các bài toán sáng chế (TRIZ) cho các cán bộ đầu ngành giáo dục của họ. Học xong, họ rất thích. Một cán bộ quản lý giáo dục Malaysia phát biểu: "Bài giảng của ông đã giúp tôi có thể nhìn mọi vật và giải quyết vấn đề có hệ thống, đã giúp tôi từ bỏ phương pháp thử và sai mà tôi vẫn sử dụng bấy lâu nay". Còn chính ông Bộ trưởng Bộ giáo dục Malaysia cũng đề nghị tôi hướng dẫn cho ông để ông hiểu biết thêm về TDST và TRIZ. Tháng 2-1998, Malaysia sẽ cử một đoàn các nhà quản lý giáo dục đến trung tâm của chúng tôi học thêm 60 tiết nữa về TDST và TRIZ.

Thật buồn cười và trớ trêu thay, trong khi đó tại Việt Nam chưa có nhà quản lý giáo dục nào quan tâm tới lĩnh vực này... Vừa rồi anh có nhắc tới phương pháp "thử và sai", một phương pháp đã và đang ăn sâu ở nước ta trong mọi hành xử. Theo tôi hiểu đó chính là phương pháp "mò mẫm"... phải chăng chính TDST sẽ thủ tiêu "mò mẫm"? Sẽ thủ tiêu cái việc đem con người ra làm vật thí nghiệm cho sự ít hiểu biết của mình?

Phan Dũng: Chúng ta đang thực hiện một phương ngôn rất tai hại, đó là "Thua keo này bày keo khác". Nếu cứ bày keo khác rồi keo khác nữa vẫn sai thì sao? Hậu quả tất nhiên sẽ không lường được. Vì vậy H.G. Wells có nói: "Lịch sử loài người càng ngày càng trở thành cuộc chạy đua giữa giáo dục và thảm họa". Chính giáo dục sẽ giúp chúng ta có một TDST để không cho phép mình làm sai.

Ở nông thôn, phương ngôn "thua keo này bày keo khác" cũng đã giúp tạo nên kinh nghiệm nhà nông và tạo nên những lão nông tri điền.

Phan Dũng: Phải mất nhiều đời, nhiều năm, phải trải qua bao thất bại mới tạo ra được các kinh nghiệm nhà nông, nhưng các lão nông tri điền ấy lại không thể giải thích được vì sao mình lại gieo, lại bón phân, lại tỉa lá như vậy? Trong khi đó, với TDST và khoa học của mình, một anh kỹ sư nông nghiệp mới ra trường có thể làm được tất cả những điều ấy đạt hiệu quả cao, với những phân tích về đất đai, gien giống, thuốc hóa học, thời tiết một cách rạch ròi.

Nhà bác học Einstein nói rằng "Trí tưởng tượng quan trọng hơn kiến thức". Để đúc kết câu chuyện này, xin anh tưởng tượng cho một phương ngôn của riêng mình?

Phan Dũng: Tôi chỉ nhắc lại lời của các nhà khoa học: "Trong sáng tạo không có thiểu số phục tùng đa số". Và xin nhắc một câu nói của W. Drummond: "Ai không muốn suy nghĩ là người cuồng tín, ai không thể suy nghĩ là gã đần, ai không dám suy nghĩ là kẻ nô lệ".

(Tạp chí "Kiến thức gia đình" số 63, ra ngày 18/11/1997)